HßtÝ­in 1994, s÷guleg sjˇnarhorn: Lř­veldisvefur
Ţttu hÚr til a­ sko­a myndskei­

HßtÝ­in 1994
ËlÝk sjˇnarhorn


Ein ■jˇ­arr÷dd

Ůjˇ­kˇrinn fÚkk byr undir bß­a vŠngi frß upphafi. Stjˇrnandanum tˇkst me­ miklum krafti og gla­vŠr­ a­ sameina HßtÝ­arkˇrinn, SinfˇnÝuhljˇmsveitina og s÷ng almennings Ý brekkunum og gesta ß p÷llunum. NŠstu tv÷ l÷g fylgdu beint ß eftir enda gestir or­nir rÚtt heitir eftir fyrsta lagi­. N˙ var sungi­ „Hver ß sÚr fegra f÷­urland“, lag Emils Thoroddsens vi­ ljˇ­ Huldu og ■vÝnŠst „═sland ÷grum skori­“, lag Sigvalda Kaldalˇns vi­ ljˇ­ Eggerts Ëlafssonar.

Ůa­ var ß ■essari stundu, er ■essi l÷g hljˇmu­u ˙r b÷rkum tug■˙sunda Ý fersku og tŠru sumarloftinu a­ lokinni grˇ­ursk˙r, a­ einhver undarleg og helg ■jˇ­arstemning mynda­ist ß Ůingv÷llum; andi og ■jˇ­arafl sem lÚtu engan gest ˇsnortinn. VÝ­a mßtti sjß vota hvarma sem ekki var hŠgt a­ skrifa ß reikning nřfallinna regndropa. Fˇlki­ Ý brekkunum tˇk undir Ý almennum s÷ng svo ˇma­i um vellina. Og ß ■essari stundu ger­ist eitthva­ merkilegt Ý hj÷rtum allra vi­staddra. Kannski var ■a­ ■egar „Hver ß sÚr fegra f÷­urland“ stÚ upp Ý himininn ˙r b÷rkum tug■˙sunda e­a ■egar „═sland ÷grum skori­“ var­ a­ einni ■jˇ­arr÷ddu a­ augu vi­staddra ur­u vot og margir ■urftu a­ taka sig ß til a­ missa hvorki andlit nÚ hvunndagslega vir­ingu.

Ef til vill vegna ■ess a­ ß ■essari stundu rann ■a­ upp fyrir ■eim tug■˙sundum sem stˇ­u Ý brekkunni vi­ Efri-Velli, afvopna­ir gagnvart ■essum sameiningaranda, hve dřrmŠtt lř­veldi­ og frelsi­ er okkur ═slendingum. Hve sameinu­ og nßin vi­ erum ■rßtt fyrir daglegt ■ras, erjur og ˙tist÷­ur landsmanna sÝn Ý millum. Og ekki sÝst: hve brothŠtt hi­ unga fj÷regg lř­veldisins er.

Ůjˇ­in ß Ůingv÷llum 17. j˙nÝ 1944 upplif­i n˙ stund samst÷­u og samheldni sem vir­ist hafa komi­ henni gj÷rsamlega Ý opna skj÷ldu en skildi hana til fulls og var­veitti hana Ý hjarta sÝnu sem eftir var dags og um ˇkomin ßr.


Ingˇlfur Margeirsson, Ůjˇ­ ß Ůingv÷llum (ReykjavÝk 1994), s. 48-49.


TßknrŠn i­kun f÷­urlandsßstar

Enda ■ˇtt umrŠ­ur um s÷gukennslu hafi ekki skila­ mj÷g ß■reifanlegum ßrangri eru ■Šr mikilvŠgar til skilnings ß hlutverki s÷gunnar Ý sk÷pun og endursk÷pun ■jˇ­ernis n˙ ß tÝmum. Af ■eim mß nefnilega rß­a a­ ■ˇtt sagan, e­a minningarnar um fortÝ­ina, leiki enn stˇrt hlutverk Ý vi­haldi ■jˇ­ernis, ■ß er ■a­ ekki svo mj÷g hva­ vi­ munum sem skiptir hÚr mßli heldur minningarferli­ sjßlft.

Lř­veldishßtÝ­in ß Ůingv÷llum ßri­ 1994 er einmitt gott dŠmi um ■etta. Fyrir hßtÝ­ina svei­ m÷nnum ■ekkingarleysi Ýslenskra ungmenna, enda sřndist řmsum a­ ekki vŠri ljˇst hvort ■au vissu almennt hvers vegna 17. j˙nÝ var haldinn hßtÝ­legur. Til a­ bŠta ˙r ■essu „unnu b÷rn og unglingar [Ý ÷llum bygg­arl÷gum] skˇlavinnu sem tengdist lř­veldisafmŠlinu og uppfrŠddi ■au um s÷gu lands og ■jˇ­ar og ekki sÝst sjßlfstŠ­isbarßttuna og jˇk skilning ■eirra ß lř­veldi ß ═slandi“, eins og segir Ý myndabˇk sem gefin var ˙t a­ hßtÝ­arh÷ldunum loknum. Til a­ styrkja andann, Šf­u b÷rnin lÝka s÷ngl÷g ß bor­ vi­ MaÝstj÷rnu Halldˇrs Laxness, sennilega Ý ■eirri tr˙ a­ fßni framtÝ­arlandsins sem tala­ er um Ý sÝ­asta erindi kvŠ­isins sÚ Ýslenskur en ekki rau­ur. Ůegar kom a­ hßtÝ­arh÷ldunum sjßlfum var ■ˇ lÝti­ or­i­ eftir af s÷gunni, a.m.k. ger­u skipuleggjendur hßtÝ­arhaldanna lÝti­ til a­ styrkja alvarlega umrŠ­u um s÷gu lř­veldistÝmans. Ůegar allt kom til alls skipti skortur ß s÷guvitund hßtÝ­agesta sennilega alls engu mßli, vegna ■ess a­ ■jˇ­in kom ekki saman ß Ůingv÷llum til a­ muna eitthva­ sÚrstakt, heldur til a­ fagna ■vÝ a­ eitthva­ vŠri ■ess vir­i a­ muna, ■ˇtt ekki vŠri fullkomlega ljˇst hva­ ■etta eitthva­ vŠri.

Minnir ■etta ˇneitanlega ß kenningar enska sagnfrŠ­ingsins Eric Hobsbawms um ■a­ sem hann nefnir „symbolic practices“ - tßknrŠna i­kun - f÷­urlandsßstar, ■ar sem hann segir a­ meginatri­i­ sÚu ekki l÷g og markmi­ kl˙bbsins, ■.e. ■jˇ­arinnar, heldur „uppfinning tilfinningalegra og tßknrŠnt hla­inna merkja um a­ild a­ kl˙bbnum“, svo sem fßna, ■jˇ­s÷ngva, o.s.frv. A.m.k. var­ ekki annars vart en a­ ■jˇ­in sem kom saman ß Ůingv÷llum ßri­ 1994 vŠri fullsßtt vi­ ■ß t˙lkun ß tilveru sinni sem ■ar var borin ß bor­ - syngjandi sÝldarst˙lkur, br˙ardans, fjallkonur Ý litklŠ­um, Ý■rˇttaŠfingar M÷llers, eru dŠmi um brot ˙r Ýslensku ■jˇ­lÝfi sem skipuleggjendum hßtÝ­arhaldanna ■ˇttu helst lřsandi fyrir s÷gu lř­veldistÝmans.

Gu­mundur Hßlfdanarson, „Ůingvellir og Ýslenskt ■jˇ­erni“, Milli himins og jar­ar (ReykjavÝk 1998), s. 366-67.





Lř­veldishßtÝ­in 1994
28.8K e­a 56K
Brot ˙r ˙tsendingu Sjˇnvarpsins


HßtÝ­isdagur Ý lÝfi ■jˇ­ar
Salome Ůorkelsdˇttir forseti Al■ingis

Lř­veldi­ Ý ljˇsi s÷gunnar
VigdÝs Finnbogadˇttir forseti ═slands

Ůß rigndi upp ß punt
DavÝ­ Oddsson forsŠtisrß­herra

Ůetta fagra land
Egill Ëlafsson syngur

ę RÝkis˙tvarpi­-menningardeild / Ljˇsmyndasafn ReykjavÝkur / Kvikmyndasafn ═slands 1998