Adragandi Brautryjendur Landnmi Ntt samflag Ntminn



Samtmaheimildir
Sollurinn Winnipeg
Blaaskrif r Framfara

Indninn John Ramsey
Guttormur Guttormsson

Bkmenntir
- Bndabr Amerku
Brot r leikriti eftir Stephan G. Stephansson

Winnipeg Icelander
Kvi eftir Guttorm Guttormsson

Hvernig g yfirbugai sveitarri
Smsaga eftir Gunnstein Eyjlfsson

Vitl
Tunguml Vestur-slendinga
Kristinn Oddsson og fleiri

Indnasgur
Haraldur Sigmar og Gujn rnason

Bndabr Amerku
brot r birtu leikriti eftir Stephan G. Stephansson

Ein fyrsta leiksning slendinga Vesturheimi sem sgur fara af var sumari 1881, Norur-Dakota. Thorstina Jackson segir fr sningu verksins bk sinni Saga slendinga Norur-Dakota:

4. jl haldinn htlegur a Garar, og var nefnd kosin til ess a undirba skemtiskr. Stephan G. Stephansson var kjrinn til ess a semja leikrit fyrir daginn. Stephan segir annig fr essu atviki: „ mr var naua a semja leikrit. Eg skoraist undan, en ekkert dugi. Eg var kgaur. Eg vann hverjum degi, en nttin var bjrt og lagist eg kvldin brekku fyrir ofan kofann minn og ribbai etta rugl saman um ntur, svo fljtt, a lrt var og ft fyrir daginn. Eg vakti alla nttina fyrir htina, uppi allan htisdaginn og nttina eftir, vann nsta dag, en valt t af sofandi me hesta og slttuvl slgju um kvldi, skalaust yri“. Leikriti hefir gengi undir msum nfnum, „Vesturfararnir“, „Teitur“, „Amtmaurinn“ o.s.frv. meal eirra sem tku tt leiknum Garar, voru Baldvin Helgason (lk Amtmanninn), Jakob Lndal (lk Teit stdent), Ingunn systir Jakobs Lndal (lk konuefni Teits), Karlna Dalmann (lk kerlingu, sem miki var hlegi a, sem misskildi alt, einkum ensku.)“ (bls. 68)

Leikrit etta er varveitt eiginhandarriti Stephans. Sasti tturinn fer fram Vesturheimi og ar er meal annars rtt um kost og lst Amerku og skopast a rekstri tungumlanna. (Teki skal fram a handriti er heilt, svo a stku sta er geti eyur, n ess a a s aukennt srstaklega.)


III. ttur

Leiksvi, bndabr Amerku. Leikendur, Halldr, Geirrur, Balthasarsen, Fjsa-Gunna.

1. atrii. Balthasarsen og Halldr

Balthasarsen: Og g hefi heyrt a srt orinn rkisingmaur Halldr, er a rtt?

Halldr: g heyri svo margt. Vinir mnir hldu me mr vi kosningarnar, n nokkurs styrks fr mr nema eir fengu leyfi mitt til ess.

Balthasarsen: g ska r til hamingju Halldr. a er einlgni mn, g hafi lngum haldi mti r og Amerku, og fari hinga tr vandrum, s g a n a a er betra a vera bndi Amerku, en amtmaur t slandi.

Halldr: varst einu sinni einn af essum embttismnnum heima, sem stu af llu afli mti tflutningi flks.

Balthasarsen: g st mti eim og heimskulega. g vildi a enginn s fri, sem heima tti gagnlegur maur vi g kjr. Lands- og hreppsmgunum vri hgt koma anga.

Halldr: Var a svo heimskulegt a vilja losa landi vi nytjungana?

Balthasarsen: Mr sndist a ekki . En sko til. g vildi spilla fyrir tflutningi og hefi g tt a hylla a v a eir fru sem heima sitja vi g kjr, eir lenda flestir basli egar yfrum kemur, og blva svo landinu og lasta a og skra heim aftur ef eir geta; dmi eirra flir menn fr a fara. Margir ftklingar komast hr miklu betur af v eir hafa engu a treysta nema vinnu sinni, og me henni komast eir t milli innlendra, og lra eirra siu, sem arf til a geta komist hr af. Sgurnar um uppgang eirra hr er a sem glepur margan vestur, sem tti sst a fara, ef hann ekki hugi tflutning.

Halldr: etta er kannski rtt. En g komst ekki alveg af vi essar kappsnnu kosningar, n ess a mannor mitt vri svert.

Balthasarsen: a er undarlegt um ykkur Amerkumenn, i yki vnir menn mean i eru embttislausir eru i kallair jfar og bfar, strax sem komist au.

Halldr: eir hafa sagt a um mig a g hafi stoli kararlambi fr ngranna mnum fyrir 10 rum san, fyrstu rin sem g var hr, og a sem verst var, eir snnuu a sinn htt. Mr datt ekki hug a reyna a bera a af mr, a vri lygi eins og margir vissu. g lofai jinni a dma, og hn dmdi mr vil me a kjsa mig. Hr er fugt vi a sem er heima. Hr vera rvandir menn sklkar komist eir a embttum; ar var sklkurinn rvandur yri hann embttismaur. Svo mikla lotning bar ala fyrir valdinu.

Balthasarsen: Mr skilst ekki hvernig nokkur rvandur maur getur stt um embtti og veri kallaur sklkur fyrir.

Halldr: Ekki a vera sklkur, a fylgir ekki me. En jin grunar sfelldlega ann sem er embttismaur, og vakir yfir llum hans gjrum, lestir hans og kostir eru vxl settir undir stkkunargler. anga til hi sanna er fundi eftir a allar hans athafnir hafa veri sundurliaar og skrar.

2. atrii.

Fjsa-Gunna: (kemur hlaupandi lafm inn leiksvii). Gott kvld. Skrri var a n leiin. Mr var sagt a vri ekki nema 5 mlur en a voru tu ea tuttugu.

Halldr: Hvaa lei er 10 ea 20 mlur?

Fjsa-Gunna: N han og til hennar Steinunnar minnar, konunnar karlskrattans hans Pls jakkara.

Halldr: Han og til Pls eru ekki nema 4 mlur, beina lei.

Fjsa-Gunna: O, rkallinn hafi n a. a er kannski ekki lengra fyrir ann sem treystir sr til a hlaupa yfir arga dr. Hann Pll sagi g gti fari einhverja ara lei, en a vri rr flar veginum sem g yri a fara yfir.

Halldr: r var htt a ganga yfir .

Fjsa-Gunna: J g tti vst a gjra a jafn gmul og stir og g er orin. a stirnar einhver ftunum egar hann telur ll handarvikin mn. a vri ltill vegur mean g var yngri a g kynni a hafa haft mig undan fl. etta er heldur ekki leysi skepna, sem hann sra orlkur segir um „Ferftlinga s er mestu mynd l“ og bru heilar borgirnar me flkinu Biblunni egar hann Senakerit tlai a herja Juana.

Halldr: En etta hrna eru ekki smu flarnir.

Fjsa-Gunna: tli a ll ttin s ekki lk, o nei svei mr , og var ekki s betri sem sleit nefi af drengnum t Frans, af v hann stakk hann me ttuprjn tranann; g heyri hann Teit lesa a r danskri bk, og svo g sem f svo oft fyrir hjarta v aldrei hef g n mr eftir falli hans sra Sveins forum.

Halldr: Og hvaa veg komstu?

Fjsa-Gunna: Pll sagi ef g vildi ekki fara essa leiina, gti g gengi norur fyrir skginn hj sr og ar vri krossrt og g skildi taka rtina sem lgi vestur og kmist g heim.

Halldr: Og komstu lei?

Fjsa-Gunna: g kom me rtarfjandann; en g er viss um maur ratar lti betur fyrir a. a er skrattans hjtr. g fann ekkert fyrir noran skginn nema einn hlfvisinn hundaffil og hann hafi svo sem engar rtur, enga sem l vestur. En essi l svo sem suvestur og hana tk g. Ja, a mynda sr a essi skratti vsi manni leiina.

Halldr: a er reyndar lklegt, en hvernig leist r ar suur fr, og hva er a frtta?

Fjsa-Gunna: a er svo sem ekkert a frtta, nema Steinunn mn sagi mr a hann Jn Guttormsson hefi byggt njan stpul vi fjrhsi. a er skrra eptirlti sauskepnunum a byggja stpul eins og haft var Hlakirkju heima egar g vann fyrir hann sra Benidikt. g kom lka til hennar Gru fr Gari; s ykir mr hafa haldi fram sem fr ngift og barnslaus til Amerku fyrir 2 rum en n vst 4 ea 6.

Halldr: g hefi ekki heyrt geti a au hjnin ttu nema einn dreng.

Fjsa-Gunna: Nei ekk. g heyri hana me mnum eigin eyrum kalla oftar en tuttugu sinnum mean g st ar vi. Eg lri hva eir heita, Alexander 1, Julius 2, Napoleon 3, Carl 4, Washington 5, Franklin 6, og Hey 7. Nei, a heitir kannski einhver 2 nfnum, en a eru miklir blessair ekktarormar, eir gegndu henni aldrei nema eitt greyi, s blu blssunni.

Halldr: g skal segja r nokku. au eiga ekki nema einn dreng sem heitir 7 nfnum, Alexander Julius Napoleon Carl Washington Franklin Hay's en nefna ll nfnin einu egar au kalla hann.

Fjsa-Gunna: a er n skrra aparki. g man bara eftir einum heima sem ht 3 ea 4 nfnum og var eitthva vi sklapiltana, og ht Halldr Kristjn. Kla-Dri, en eir klluu hann bara Dra. A hrpa ll nfnin einu eins og egar Bakkabrur hrpuu Gsli, Eirkur Helgi. og klluu bara einn. - , , gigtin lrhntunni mr er hreint a drepa mig! g m fara a reyna a skreiast bli. - Hn fer -

Balthasarsen: arna sr maur afleiingarnar af v hvernig menn fara me mli. eir sem eru nkomnir a heiman og hlfheimskir eins og Gunna misskilja svo allt.

Halldr: a er ekki hgt a koma veg fyrir a. a eru aeins esshttar menn, sem ba til etta nja ml. Hr fara menn ekki svo mjg eftir v hvernig g tala ea hva g heiti, heldur hva g get gert og hver g er. a er sjlfsagt fallegt a tala rttara ml jafnvel hr, en lleg enska er manni arfari. S einhver a lekahrip allra mla, a hann ekki geti tala sna eigin tungu og enskuna n ess a blanda eim alltaf saman, finnum vi ekki svo mjg a v. Vi lrum fljtt a skilja hann.

Geirrur: (Kemur inn) Gott kvld fstri minn! (til Balthasarsens) g erindi vi ig elskan mn! (til Halldrs) Rtt an fkk g brf fr Mggu. Teitur og hn eru n lklega New York, leiinni hinga til a setjast hr a. Tkum n vel mti eim Teiti gskan og reynum a gera vi eirra farslli han af en hinga til.

Halldr: g skal hjlpa r til ess a sem g get ga mn en reyndar treysti g r betur til ess en sjlfum mr. Annars er ekki a vita, hva r Teiti kann enn a vera hr Amerku. Hinn frjlsi jarandi hr er svo hagur a hann gerir oft dugandis menn upp r efni sem annarsstaar heiminum vri brkandi. Og a er aalkosturinn vi Amerku.

---------------------

SKRINGAR:

fll: field, akur
krossrt: crossroad, vegamt
rt: road, vegur
stpull: stable, fjs, gripahs

Efnisyfirlit Heimildir Tenglar Gestabk Pstur
Ritsjri:  Ritstjrar:  Viar Hreinsson og Jn Karl Helgason
Hfundur meginmls:  Viar Hreinsson
Hnnun og samsetning:  Anna Melste
Vefur c 1999 RV 1999