Ein af ástæðum vesturferðanna voru harðindi á sjöunda áratug aldarinnar. Hér er persónulegt dæmi úr dagbók Sveins Þórarinssonar amtsskrifara um áhrif harðindanna, en frá Sveini má einnig rekja þræði til Vesturheims.

Sveinn var faðir Jóns Sveinssonar, Nonna, sem var þekktur barnabókahöfundur fyrr á þessari öld. En annar sonur Sveins var Friðrik, sem flutti vestur með fósturföður sínum Ólafi Ólafssyni frá Espihóli. Ólafur er nefndur í brotinu hér á eftir. Friðrik varð skiltamálari og þekktur meðal Vestur-Íslendinga undir nafninu Fred Swanson. Leiðir þeirra bræðra, Nonna og Friðriks, skildu þegar Nonni fór til Danmerkur og síðar Frakklands. Þeir hittust aftur 60 árum síðar á Alþingishátíðinni 1930, og aftur í Winnipeg í desember 1936, þegar Nonni heimsótti bróður sinn á ferðalagi um heiminn.

Sveinn Þórarinsson var gáfumaður, smiður og bókbindari, tónelskur, vel ritfær, fagurkeri og smekkmaður í öllu. Brotin úr dagbókinni ná frá 24. maí til 24. júní árið 1869. Dagbókinni lýkur 10. júlí þetta ár, en Sveinn andaðist fáum dögum síðar.

25. maí. Norðan heljarkuldi með hríð, gránaði ofan í sjó. Ég fékk 17 upsa hjá Johnsen fyrir 2 þumlunga af rjóli. Ég sagaði niður tré í eld, smíðaði lítið borð á kvistinn. Nú er ég að verða heylaus fyrir kúna. Pollinn fyllti af ís og rákust 6 hákarlaskip, sem hér liggja, undan honum upp í fjöru.

26. maí. Logn og mikið frost framan af, svo suðaustan nepju fyrirsláttur um tíma og lónaði ísinn innst í firðinum. Ég gekk út um bæ og upp í Eyrarland að útvega mér hey, varð lítið ágengt. Ég hengdi upp nokkrar kippur af smásíld til þurrks. Elín Gunnarsen flutti hingað í Norðurstofuna. Byrjað að leggja gangtröð við kirkjuna. Menn stinga upp garða út í ystu æsar í von og vonleysi.

27. maí. Norðvestan stormur með frosti og hríð. Ég lagfærði smávegis, varð samt lengi að liggja niðri í rúmi af kulda, því hvergi verður lagt í ofn vegna eldiviðarleysis. Ég fékk 3¾ tunnur af heyi fyrir 1 rd. 56 sk. og bættist nú úr þeim vandræðum. Alltaf eykst skortur og bjargarleysi almennt, samt algerlegt kaffi- og tóbaksleysi. Enga björg er að fá nema það, er úr sjó reytist hér smátt og smátt. Kaupm. Havsteen hefir nú eintóm fjallagrös og tóbakssós í nefið, og nota menn alls konar "Surrogater" fyrir tóbak og kaffi. Ég hefi tóbak enn og lítið af matvælum: höfrungakjöt og spik, fisk, baunir og korn, þó einungis til nokkurra daga. Aðrir sumir engu betur staddir. Ég drekk kaffi af korni og baunum með sýrópi, sem enn fæst. Kýr mín er nú í 5 merkum í mál.

28. maí. Suðvestan sláttur og kuldinn minni, en norðvestan úti fyrir. Ísinn lónaði aftur hér innst á firðinum, en þjappaðist saman í Hríseyjarálnum. Nú fæst ekkert í fyrirdráttum. Ég gerði að verkfærum mínum og hefilbekk og fleiru, gekk út í bæ og gaf P. Johnsen rjólbita upp í sig, vitlausum af tóbaksleysi. Lokið við gangtröð að kirkju. Skipin hingað og önnur liggja alltaf inniklemmd af ís við austurlandið (Gunnólfsvík, Berufirði). Norðmenn komnir í Seyðisfjörð með magt og miklu veldi.

29. maí. Norðvestan froststormur og þokuloft. Nú er aftur augalaust af hafís inn á Leiru. Ég smíðaði hlemma, fjalakött og smávegis um daginn. Nú eru allar vistir að þrotna alveg hjá mönnum, og fæst nú hvergi neitt af neins konar matvælatagi. Ég sendi Havsteen kaupm. dálítið af skornu rjóli í kramarhúsi.

3. júní. Norðan kuldastormur með þokubelgingi, en af útstraum færðist ísinn út á fjörðinn nokkuð. Ég var heima, lagfærði smávegis og verkaði síld. Hungrið og heyleysið fréttist úr öllum áttum, og í dag var sagt, að 2 börn væru dáin af hungri í Ólafsfirði, og fönn svo mikil út í Fjörðum og á útsveitum, að rétt aðeins væru auðir blettir á túnum ….

4. júní. Norðaustan frostgola, loft þokufullt og hríðarlegt. Ég gat lítið aðhafzt vegna kulda, gekk út í bæ, keypti á apóteki 1 pund af chocolade og lakris og fíflarætur.

5. júní. Norðaustan heljarkuldi með hríð svo hvítnaði ofan undir sjó. Ég gat ekkert aðhafst nema sagað niður í eld þá seinustu spýtu, sem ég átti; varð ég að liggja í rúmi vegna kulda, því alveg er ég eldiviðarlaus. Nokkrir, sem í gær reru til fiskjar, komu í dag með sáralítinn afla.

6. júní. Logn og alheiðríkt; enn mjög kalt….. Árni Sölvason kom austan úr Þistilfirði, hafði verið um borð í skipum þeim, sem liggja inniklemmd á Finnafirði og hingað eiga að fara; gátu þau ekkert komizt vegna hafíss við Langanes. Ýmsir hér í bænum sendu nú mann austur á Vopnafjörð eftir tóbaki, og lagði ég í þann sjóð 60 sk. fyrir ½ pund af rjóli, því í gær skar ég hinn seinasta tóbaksmola, sem ég átti. Enginn afli er nú, og fékkst ekkert í fyrirdráttum. Hungur þrengir nú hart að mönnum, jafnvel æðri sem lægri.

7. júní. Suðvestan vindur hlýr. Hafísinn rak að mestu hér af firðinum og glæddist nú von manna um skipskomu. …. Ólafur á Espihóli kom, ætlaði að fá sér bygg, en það fékkst ei heldur en annað, þar á móti náði hann í hið seinasta af einhverjum rúghnefa, sem steinolía hafði farið í og nokkrir hafa nú keypt af hungursneyð fyrir 1 rd. skeppuna. Ég komst upp á að verka síld mína á besta hátt með því að reykja hana lítið, eftir að hún var lögð í pækil. Kýr fyrst látnar út í bænum, mín var inni í dag. Nú eru allir að setja niður kartöflur.

8. júní. Norðvestan rosastormur og þokufar mikið í lofti.

9. júní. Logn, hlýindi og skýjað loft framan af og sunnanvindur um kvöldið.

10. júní. Sunnanstormur, en norðvestan í lofti, logn að sjá utarlega í firðinum. …. Nú liggur almennt við manndauða af hungri, og eru ýmsir hér farnir að skera niður skepnur til bjargar. Vonarlaust er um skipakomu að svo stöddu.

11. júní. Norðan hvass heljar kuldastormur. Ísinn er rekinn inn á fjörð. Í morgun fékkst mikil spiksíld í lagnetjum. Ég lá lengst af degi í rúminu vegna kulda og hungurs.

12. júní. Norðan heljar kuldi með hvassviðri og hríð; kýr stóðu aftur inni, mín nærri málþola. Alsnjóaði. Alltaf harðnar og versnar ástandið. Ég særði út ½ punda af einiberjum til matar. Lá að mestu vegna kulda.

13. júní. Norðan frostbruna stormur, hvass, svo ísinn rak inn á móts við Sigluvík. …. Kuldinn er óþolandi og hungur að harðna. Amtmaður og aðrir Möðruvellingar komu hér og fóru heim aftur. Er mælt, að amtmaður hafi fengið kornmat hjá Möller handa sér, og vitanlega einnig, að þeir Möller og Steincke hafa bæði fleiri kjöttunnur, brauð og mjöl, sem þeir liggja á og geyma, þó hungursdauði vofi yfir allt í kringum þá. Ég fékk 1 tunnu af rudda hjá Friðb. Steinssyni handa kú minni.

14. júní. Norðanstormur með hríð og kulda. Fjöll hvít af snjó. Ég neyddist til að leggja í ofn til að halda lífi. Ís rekinn augalaus inn á Leiru. Sendimaður kom frá Siglufirði að sækja sýslumann, því Hofsósskipið Iris hafði strandað þar í ísnum, en Rachel legið í vök út af Siglufirði og ekkert komizt. Barkskipið hingað kvað liggja í ísnum út við Höfðastekk, og reið Möller faktor strax út eftir að vitja um það, en Steincke sendi út á Siglufjörð að vitja um Rachel. …. Um kvöldið gekk í stórhríð og alsnjóaði. Ég fékk hálftunnu af töðurekjum handa kúnni frá apoth. O. Thorarensen. Magnús kom frá Vopnafirði með tóbak. Ég fékk ½ pund rjól.

15. júní. Norðan frostbruna stormur og loft bakkafullt eins og á þorra væri. Fréttist að barkskipið hefði strax siglt úr fjarðarkjaftinum aftur austur fyrir, og kom því faktor Möller svo búinn heim í nótt. Ég sat við að innfæra kjörskrána hálfveikur af hungri, þar eð ég ekkert hefi lengi smakkað af næringsmiðler annað en kolur og saltfisk. …. Eggert Gunnarsson var hér á fleygiferð að reyna að koma til vegar, að Skagfirðingar gætu náð í strandið í Siglufirði. Höfrungar voru í vök í Oddeyrarbótinni; voru menn að elta þá og náðu einhverju af þeim. Kýr látnar út um stund í dag, þær sem heylausar eru.

16. júní. Suðvestan gola hlý og bjartviðri. …. Fréttist að barkskipið hefði sést í vök í ísnum undan Hvanndalabjargi í hættu og sendi Möller til Sigurðar á Böggversstöðum með boð um að reyna að vitja um það. Í dag færðist ísinn út á fjörðinn móts við Höfða.

17. júní. Sunnan gola og hlýtt veður, logn úti á firðinum og vestan far í lofti, rigndi um kvöldið í fyrsta sinn í vor. Ég lá lengst af degi afllaus og næringarlaus í rúminu, hafði ekkert til matar nema bragð af saltfiski og steikt roð og til vökvunar rammt brúðbergsvatn. Ísinn er að mestu rekinn út í fjarðarkjaft. Ýmsar fregnir koma um skip úti fyrir. Ég gaf Þorleifi Björnssyni bita af rjóli.

18. júní. Logn, þykkt loft og hlýindi. Í morgun voru hestar sýslumanns sendir heim úr Svarfaðardal og kom þar með auglýsing um uppboð á strandaða skipinu Iris á mánudaginn 21. þ.m. Hafði sýslumaður sent amtmanni korn, kaffi og brennivínskút, og sýnist því sem þeir Heródes og Pílatus séu að verða vinir aftur. Friðbjörn Steinsson sendi konu sinni 1 pund af kaffi og fékk ég bragð af því. Héðan ráðgerðu menn að fara á uppboðið á 2 bátum, og tók ég mér far með bát Steins, því Björn ritstjóri gaf mér brauð og rúllupylsu í nesti. Ég bjó mig undir ferðina eftir föngum. Barkskipið kvað í fyrradag hafa sézt í ís undan Látrum.

19. júní. Logn, sólskin og sterkur hiti framan af, svo hafgola. Ég beið samferðamanna minna á Siglufjörð til kl. 12; héldum þá á stað á bát Steins í hafgolu; Vorum við Hjalteyri kl. 3, á Syðstabæ í Hrísey kl. 8, við Ólafsfjarðarmúla kl. 11, og við Hvannadalsvatn kl. 12, við Héðinsfjörð kl. 2 og lentum í Ytrikrók á Siglunesi kl. 3, eftir 15 tíma róður með landi fram gegnum ísinn, sem nú er af algerð hafþök við allt Norðurland. Við settum, bárum af, tjölduðum og lögðumst fyrir um stund. Í dag fréttist, að barkskipið Emma lægi fast í íshellunni út af Mánáreyjum. Strandaða skipið Iris liggur hér langt frá landi, að mestu í kafi, en blautir matvörubunkar og annað góss um alla fjöruna, breitt á segl.

20. júní. Logn og mikill hiti. Við gengum heim að Siglunesi til að fá okkur kaffi, fengum það, þunnt og lélegt. Ólafur á Espihóli fór svo gangandi inn yfir Skriður og inn í kaupstað og treysti ég mér ekki til að verða honum samferða. Þeir sýslumaður og Snorri faktor komu út á nesið að undirbúa uppboðið. Um miðjan dag fékk ég far með byttu inn á Eyri. Þar liggur Rachel á höfninni og mörg hákarlaskip. Ég gisti um nóttina ásamt Ólafi og mörgum öðrum í kaupstaðnum. Var drukkið um kvöldið. Jón Mýrdal sýndi mér hér um kring.

21. júní. Logn og hlýindi, þoka í lofti. Allur Siglufjörðurinn er stoppaður með ís. Ég fór með öðrum á byttu út á Siglunes, urðum sums staðar að draga yfir ísinn. Við félagar ráðgerðum, að Friðbjörn Steinsson skyldi einn bjóða á uppboðinu fyrir bát okkar. Uppboðið byrjaði en Friðbjörn brást okkur illa, og hrepptum við því bæði minna og dýrara en vera þurfti. Manngrúi er hér feykilegur og fjöldi hungraðra, sem alltaf sjóða niður sjóblautan kornmat og hakka hann hálfhráan úr pottunum með skeljum, spýtum og hverju sem fyrir verður. Við lágum í tjaldnefnu okkar hraktir og blautir um nóttina. Ég sofnaði lítið.

22. júní. Austan kuldagola með regni. Uppboðið hélt áfram í dag og endaði kl. 4. Við bárum á og héldum frá Siglunesi kl. 9, þræddum með landi fram í krókum vegna ísþrengsla og hafta, komum að Hrísey, gátum siglt með Arnarnesnöfum, náðum Akureyri kl. 6 e.m. þann 23. eftir 21 tíma ferð.

23. júní. Hafgola og þokuloft. Við skiptum strax við heimkomu okkar að mestu leyti því, er við höfðum keypt, og fórum svo að sofa. Ólafur á Espihóli fór heim til sín. Þessa daga hefir hér á Akureyri verið hlaðafli af fiski, lýsu, ufsa, síld og kolum, sem mjög hefir bætt úr hinu mikla hungri og bjargarleysi manna.