Harðæri í Eyjafirði
Sveinn Þórarinsson
The Viking Heart
Laura Goodman Salverson
Kveðja Ameríkufara til Íslands
|
Aðdragandi vesturferða Á nítjándu öld fjölgaði Íslendingum mikið, án þess að atvinnulífið efldist að sama skapi. Að vísu jókst fiskveiðiafli og framfarir urðu í landbúnaði en ungt fólk sem vildi hefja búskap átti fárra kosta völ. Sumir byggðu upp býli til heiða en aðrir þurftu að sætta sig við vinnumennsku eða önnur stopul atvinnutækifæri til sjávar eða sveita. Fleira en mannfjölgun varð þó til þess að ýta undir vesturferðir Íslendinga á síðasta fjórðungi aldarinnar. Má þar nefna harðindi á sjöunda og níunda áratug aldarinnar, vonbrigði með árangurinn í sjálfstæðisbaráttunni, Öskjugosið 1875 og vel heppnaðan áróður svokallaðra Ameríkuagenta. Í Vesturheimi skorti vinnuafl og þar stóð ódýrt landrými innflytjendum til boða.
Fyrstu Íslendingarnir til að flytjast vestur um haf voru Mormónar sem héldu til Utah í Bandaríkjunum. Á árunum 1855-1860 fóru þangað sextán Íslendingar og nokkrir tugir til viðbótar það sem eftir var aldarinnar, nóg til að mynda aðgreindan þjóðernishóp um skeið.
Annars má rekja upphaf vesturferðanna að töluverðu leyti til Þingeyjarsýslu. Þar var öflug framfarahreyfing meðal bænda á síðari hluta nítjándu aldar. Í þeirra hópi kom til tals að flytja búferlum til annarra landa og veltu menn jafnvel fyrir sér að nema land á Grænlandi. Einar Ásmundsson í Nesi var einn helsti bændahöfðinginn, vel lesinn og fróður. Á fundi árið 1859 benti hann á að lítið vit væri í því að flytja frá köldu landi til enn kaldara lands og þótti honum Brasilía öllu vænlegri kostur. Þrátt fyrir andstöðu embættismanna og heldri bænda héldu fjórir menn til Brasilíu árið 1863, og ætluðu þeir að kanna möguleika á fjöldaflutningum. Hópur fólks á Íslandi beið eftir bréfum frá þeim og snemma árs 1865 höfðu um 150 manns skráð sig til brottferðar. Sumir höfðu jafnvel selt eigur sínar þegar ljóst varð að ekkert yrði úr ferðinni. Hugmyndin lifði þó áfram. Árið 1873 höfðu yfir 500 manns skráð sig til brottfarar og að þessu sinni bauðst Brasilíustjórn til að greiða fargjald væntanlegra innflytjenda. En aftur runnu þessi áform út í sandinn. Aðeins 34 Íslendingar héldu af stað; þeir tóku sér far upp á eigin spýtur með ýmsum skipum til Kaupmannahafnar og sigldu þaðan saman til Brasilíu. |
