Aðdragandi Brautryðjendur Landnámið Nýtt samfélag Nútíminn



Samtímaheimildir
Auðnuleysis- hljómkviðan
Bill Holm

Ávarp fjallkonunnar
Íslendingadagurinn í Gimli 1944

Bókmenntir
Ljóð
Kristjana Gunnars

Sólfiskurinn
David Arnason

Viðtöl
Leyndardómur vínartertunnar
Úr útvarpsþáttum RÚV frá 1996

Nútíminn og ræturnar

Winnipeg og Nýja Ísland urðu áfram helstu miðstöðvar íslenskra innflytjenda. Málið hélst lengur í dreifbýlishéruðum, þar er enn nokkur fjöldi fólks sem talar íslensku. Hinir fyrstu sem settust að í Winnipeg voru flestir svo fátækir að þeir byggðu litla kofa, "shanties" sem mynduðu um skeið hverfið Shantytown.

Fyrstu áratugina var litið niður á innflytjendurna, einkum hina fátæku. En mörgum vegnaði vel og leið þeirra upp á við í samfélaginu varð greiðari en margra annarra þjóðarbrota, að mati vestur-íslenska mannfræðingsins John Matthiasson (1989). Hann segir að Íslendingar hafi staðið hátt í goggunarröð þjóðarbrotanna af ýmsum ástæðum. Þeir voru taldir virkir þátttakendur í hinum hraða vexti Winnipeg undir lok nítjándu aldar og nutu nokkurrar virðingar af þeim sökum. Þeir bjuggu í sérstöku hverfi, West End. Það var ekki lokað fyrir fólki af öðrum uppruna, en innan marka þess héldu Íslendingarnir við máli og siðum, um leið og þeir tóku virkan þátt í opinberu lífi borgarinnar nánast jafnfætis fólki af engilsaxneskum uppruna.


Vestur-íslensk fjölskylda á góðum degi.
Ljósmyndasafn Reykjavíkur

Fjöldi Íslendinga í Winnipeg og Nýja Íslandi var nægilegur til að halda uppi verulegri menningarstarfsemi, þ.m.t. bóka- og blaðaútgáfu sem náði til fjarlægari landnámssvæða. Reyndar komu íslenskar bækur út í Vesturheimi og rit Vestur-Íslendinga áttu sér markað á Íslandi.

Oft einkennast landnemasamfélög í senn af íhaldssemi og framsækni. Það átti einnig við um samfélag Íslendinga í Vesturheimi. Þeir aðlöguðust öðrum þjóðum tiltölulega fljótt og urðu eðlilegur hluti samfélagsins, en um leið tókst þeim að varðveita menningarlega sjálfsmynd í nokkrar kynslóðir. Kanadamenn af íslenskum ættum halda enn hópinn, þrátt fyrir að vesturferðunum hafi lokið að mestu við upphaf fyrri heimsstyrjaldarinnar. Sú kynslóð vestanhafs sem hafði fótfestu í báðum tungumálunum, íslensku og ensku, var fær um að skrifa ítarlega sögu vesturferðanna. Í skrifum þeirra er augljós viðleitnin til að sanna verðleika Íslendinganna, til að mynda hátt hlutfall menntamanna borið saman við aðra þjóðernishópa.


Hafnaboltalið Geysisbyggðar árið 1920.
Ljósmyndasafn Reykjavíkur

Þjóðræknisfélag Íslendinga í Vesturheimi (The Icelandic National League of North America) var stofnað 1919. Það hefur deildir í Manitoba, Saskatchewan, Alberta, British Columbia, Ontario, Seattle, Minnesota, Wisconsin og Norður Dakota. Eitt helsta baráttumál félagsins var að stofna til íslenskukennslu við Manitobaháskóla og hófst árangursrík fjársöfnun í því augnamiði árið 1926. Stofnun deildarinnar var tilkynnt formlega 30. mars 1951. Við deildina eru kennd íslenskt mál og bókmenntir, auk sögu og bókmennta Vestur-Íslendinga.

Íslenska bókasafnið myndar sérstaka deild innan bókasafns Manitobaháskóla og er næst stærsta íslenska bókasafnið í Norður Ameríku, á eftir safni Cornell-háskóla í Íþöku. Safnið geymir mikið af vestur-íslenskum bókmenntum, fræðiritum og íslenskum bókmenntum. Þar eru geymd einkabókasöfn Stephans G. Stephanssonar og Guttorms J. Guttormssonar. Einnig er kennd íslenska við Viktoríu-háskóla í Bresku Kólumbíu og lögðu rækt við tengsl við Ísland.

Blöðin Heimskringla og Lögberg voru sameinuð árið 1959 og það blað kemur enn út undir heitinu Lögberg Heimskringla. Það flytur fréttir, fróðleik og skoðanaskipti. Það er skrifað á ensku en einnig er nokkuð efni á íslensku. Tímaritið The Icelandic Canadian hefur komið út frá árinu 1942, fyrsti ritstjóri þess var skáldkonan Laura Goodman Salverson. Það flytur margvíslegan fróðleik, bókmenntir og fræðilegt efni sem tengist Íslandi og Vestur-Íslendingum.

Efnisyfirlit Heimildir Tenglar Gestabók Póstur
Ritsjóri:  Ritstjórar:  Viðar Hreinsson og Jón Karl Helgason
Höfundur meginmáls:  Viðar Hreinsson
Hönnun og samsetning:  Anna Melsteð
Vefur c 1999 RÚV 1999